Guli námsdepilin

Battler Britton var ein teknirøð, sum upprunaliga kom út í juli 1958 til juni 1986. Tað var um Wing Commander Robert "Battler" Hereward Britton. Teksthøvundur var Mike Butterworth, og teknari var Geoff Campion.

 

Tá ið eg gangi fram við einum ávísum smáum budingalitaðum húsum í heimbygdini, fari eg av mær sjálvum oman eftir gomlum minnisstíggjum. Í hugan streyma stuttlig minni, tí inni har búði fyrsti vinmaður mín, vit vóru sum lív og ein sál, og í teimum húsunum lósu vit nógv. Vit spældu guitar og kort og lósu.

   Vit vuksu upp í býlingi, sum í mangar mátar framvegis var krøktur í elligamla bóndasamfelagið. Miðaldardámurin og køstalukturin var ramur. Størstu dagarnir á árinum vóru um heystið, tá ið skurðurin varð býttur. Har vóru nógv neyt og veðragjólingar og hønur og gæs og køstar og nógvir hundar. Menninir snúsaðu og skráaðu og royktu. Konurnar brúktu allar fyriklæði.
   Hetta var seinast í fimmtiárunum og fyrst í sekstiárunum.

   At vera inni í hesum húsum var øðrvísi enn í øðrum húsum. Har var eitt annað lag. Mamma vinmannin hevði annaðhvørt Luxemburg ella Radio Scotland frá, hon drakk kaffi og roykti Raleigh. Hon yrkti sangir til brúdleyp, og teir vóru so góðir, at fólk søgdu: “Nadoyð, hon dugir væl.” Hinar mammurnar royktu ikki, drukku bara te og lurtaðu eftir Kalundborg. Men allar lósu vikubløð. (Eg fór annars tíðliga at roykja – Raleigh – og varð cand. mag. við enskum sum høvuðsgrein nøkur ár seinni.)

   Á borðinum í stovuni stóð stór kanna við mjólk, stór skál við sukri og stórur havragrýnspakki. Tað var ikki etið eftir klokkutíðunum har, og eingin fekk ilt av tí, at uppvaskið stóð eina løtu. Vit fingu okkum havragrýn, høvdu vit tørv á tí. Tørvaði okkum fastari føði, fóru vit í hjallin og fingu okkum skerpikjøt aftur við breyði og mjólk.

   Stovan var full av bløðum og bókum, krossorðagátum og kortum. Og øll lósu – øll lósu alt. Commandoserien, Hjemmet, Strømberg, Morgan Kane, Knut Hamsun, Siglingarsøguna hvørt um annað. Eingin var frøðingur, eingin tosaði um bókmentir, men øll lósu. Minnist ikki, at vit lósu ein føroyskan stav. Jú – Følv og Gluggan.
   Vit kundu sita hvør í sínum lag, hvør í sínum stóli, hvør í sínum króki og lesa langar løtur. Vit høvdu ongan tørv á at gorra – men prátið gekk lystiliga og kátt, tá ið vit prátaðu.

   Tað gula húsið hevði sínar røtur í gomlum bóndagarði. Garðurin var bygdur í 17. øld og ógvuliga lítið broyttur, tá ið farið var inn í seinna helming av 20. øld. At koma inn í gomlu stovuna var at gera ferð aftur í miðøld.  Har var roykstova við ljóara, einki ravmagn, nógvir hundahvølpar og stundum stóð ein kálvur í roykstovuni. Í hálvaskýmingini inni í roykstovuni fórt tú inn í ein heilt serligan heim. Ikki minst, tí at bóndin las altíð og visti altíð okkurt forvitnisligt at siga okkum.     
 
Hesin fámælti, gløggi serlingurin kom eisini hvønn dag inn á gólvið í gulu húsunum og fekk sær sum við einum refleksi tann lesturin upp hondina, sum lá næst - okkurt blað ella onkra bók, og so sótu vit annars hvør í sínum lagi og lósu. Fleiri ættarlið í somu stovu, og vit lósu tað, ið lá fyri. Eingin segði okkum hvat, vit skuldu lesa - eingin segði okkum, hvør var bestur, eingin segði okkum, hvør var kendur. Og Luxembourg sang. Ein tekstur var ein tekstur. Tarzan og Victor Hugo, Anders And og Hamsun hvør um annan. Og Luxembourg legði nýggja plátu á, og fest varð í nýggja Raleigh.

   Eg helt meg oftast til Battler Briton, Illustrerede Klassikere og Commando-serien. Eg vildi hava nógvar myndir og lítlan tekst. Eg var stórur drongur, áðrenn eg las bøkur, og tær einastu, eg minnist meg hava lisið, vóru cowboy-bøkur. Helst Bill og Ben. Tær svaraðu í innihaldi á leið til cowboy-filmarnar við John Wayne, ið eg sá fríggjakvøld kl. 9 í Vestmanna Bio.
   Mentanarligi skamturin mundi vera hesin: Vit sóu ein film um vikuna, fóru í kioskina -okkara persónliga, stúvstappaða Mekka - hvørt týskvøld eftir vikubløðunum,  læntu bøkur á bókasavninum týskvøld og hóskvøld. Dimmalætting sá til, at vit vistu akkurát, hvussu til stóð bæði í Føroyum og úti í heimi. “Fjern og nær” var genialt, har fekst tú simpilthen alt at vita. 

   Umframt Hjemmet og Familie Journalen var dagliga áfyllingin teknirøðir.
   Tað var tað, sum lyfti okkum úr okkara túni og út í stóra heimin – og hann var amerikanskur. Frá regni og hønum og mjólkaspannum og sóping og ørindum yvir í sólina, út á grasfløturnar, inn í kvøldini um bálið við munnhørputónum, bardagarnar við indiánar og alt hitt fantastiska amerikanska. Og tá ið vit ikki lósu um tað, spældu vit tað og søgdu “hænsop”

   Seinni, tá ið eg gekk í realskúla, segði ein av lærarunum umaftur og uppaftur: “Eg leggi líka í, hvat tit lesa, bara tit lesa. At tit lesa ger munin.”  Eg veit ikki, um tann boðskapurin er góðkendur pedagogikkur nú á døgum, men eg haldi, at hann riggaði, tí allir teir, ið vuksu upp við Anders And, Hjemmet og Bill og Ben fingu sær útbúgving – fleiri fingu sær universitetsútbúgving, summir enntá í føroyskum.

   Men eg kann ikki lata vera við at hugsa um, hvussu gott tað høvið hevði verið at leggja gott mál niður í okkum samstundis. At víðka okkara egna málsliga heim samstundis. At lata okkum lesa nógv av hesum stuttliga á okkara egna máli.
   Svenning Tausen, Jóhannes Enni, Ingrið Sondum og øll hini, sum løgdu lunnar undir BFL sóu henda skeivleika, viðurkendu brekið og rættaðu tað. So nú kunnu foreldur keypa sínum børnum stakkar av tí besta tilfarinum og lata tað liggja og sløðast fyri eygunum á børnunum og gubbunum og ikki bara fáa upplivilsið, men málsliga førningin samstundis. Tað er eitt av teimum stóru brøgdunum, sum er framt til tess at menna okkara egna málsliga heim.

   Tá ið eg gangi fram við teimum smáu budingalittu húsunum, hugsi eg bara góðar tankar – eg hugsi um huglagið og tann alheim, ið hetta lítla universitetið átti í sær. 

   Tað man vera ymist, hvussu sjónarringurin víðkast, men úrslitið hevði ikki verið verri, hevði onkur lagt okkum lag á tá, hjálpt okkum at finna fram á dygdargóðar tekstir longu tá – og so tað, vit ikki skonktu ein tanka – at alt slíkt kundi vera skrivað og prentað á føroyskum.  Tað kom okkum ikki til hugs.
   Føroyskt:) Tað var Jógvan við Ánna – gluggavelta og luftinnkroystari - sum vit grinu hjartaliga at, tí at tað var so píniliga maggut og ótíðarhóskandi.

   Ája - so broytist alt.



Aftur