Steinbíturin

Eg minnist eina rúgvu av bókum og bløðum úr mínum barndómi. Bæði danskar og føroyskar barnabøkur. Tær flestu stuttligar og við litmyndum, t.d. Fontaines fabler genfortalt for børn, og glæstribøkurnar frá Føroya Lærarafelag, serliga søguna um Óla Oyralanga, og so seinni eisini søguna um Stinu, Tinu og Tummas, sum var so spildurnýggj og skrædnaði av ongum, og Søguna um gandaða lyklaholið, sum eg fyrst fekk lisna fyri mær og síðani las sjálvur.

Mamma mín var lærari í føroyskum, og pápi mín las nógv, so heima hjá okkum vóru nógvar bøkur. Barnabøkurnar høvdu vit trý systkin í kømrunum, men annars stóðu bøkurnar í hillum í stovuni. Tær flestu sóu næstan eins út. Tær vóru grábrúnar ella ljósar á liti, og tær stóðu eitt sindur skeivt, á skák, í hillini, tí tær høvdu bleytan rygg, og nógvir lesarar høvdu havt tær á hondum. Men eg minnist eina røð av bókum, sum líktust burturúr. Tær vóru stívar og bláar við gyltum bandi í erva, og tær stóðu sum hermenn á varðhaldi millum hinar. Tað var, sum ansaðu tær eftir, at tær ryggbleytu brúnu ikki skrædnaðu ella fóru á glið og út á gólv. Eg hevði vant meg við, at tær stóðu har, tær hoyrdu til í stovuni sum krukkan við sleivum í køkini. Men eg visti ikki, hvat stóð í teimum, tí eg var smádrongur, og tær sóu ikki út sum bøkur til mín.

Pápi mín las ikki so ofta fyri okkum, tað var heldur mamma ella omma (hon las Reyðhettu umaftur og umaftur). Men eitt leygarkvøld tók pápi eina av teimum bláu bókunum úr hillini og spurdi, um vit vildu hoyra eitt ævintýr. Kanska var tað fyri at fáa okkum at binda frið. Lítlibeiggi var farin í song og svav. Eg og systir mín settu okkum hvør sínumegin pápa í ein av hesum lágu stólunum úr skjórutum toyi, sum nógv høvdu miðskeiðis í 1970-árunum. Armlenini vóru breið og góð hjá børnum at sita á. Pápi blaðaði upp í bókini, og vit sóu eina mynd av einum manni í stórum hatti og við pípu í hondini. Bókstavirnir í bókini vóru vakrir, næstan sum tekningar. Hann byrjaði at lesa: “Steinbíturin. Inni á sandeyganum lá skrubban og geispaði”. Søgan fangaði meg beinanveg. Okkurt frískligt og kent var við søguni – sandur, sjógvur og sker, og har vóru fleiri orð, sum skaptu merkiligar myndir í høvdinum á mær, eitt “sandeyga”, ein “taraskógvur”. Men tað var serliga steinbítinum, eg gjørdi mær eina mynd av. Hann hevði stór eygu, øgiligan kjaft, tóman búk og svam skjótt. Øður og skrubbur fjaldi seg fyri honum. Hann legði einki í nakran, vildi bara eta, skræða í seg, men tað var eisini synd í honum, tí dreingirnir krøktu hann og syftu hann upp í ljósið. Skrubban hevði so fjálgt navn – skrubba – hon lá og lúrdi á botninum, geispaði og vildi vera einsamøll.

Nógv ár seinni fann eg út av, at tær bláu bøkurnar vóru Ritsavn, heildarútgávan við tekstum eftir Hans Andrias Djurhuus, sum Bókagarður gav út tíðliga í 1970-árunum. Hví eg júst minnist hesa lesiupplivingina so væl og havi hug at lýsa hana so fagurlitta, sum eg geri her, veit eg ikki, men tað serliga í løtuni hevði okkurt at gera við, at ein av hesum bláu bókunum, sum hevði staðið har so stív og afturlatin og gátufør, knappliga læt seg upp fyri mær, og at søgan um steinbítin var so einføld og vís, bæði lívsjáttandi og grumm. Steinbíturin rakti okkurt í mær, sum eg ikki rættiliga hevði givið mær far um, og tað sama gjørdi skrubban. Dreingirnir í bátinum tosaðu við hvønn annan, næstan sum eg við mínar vinmenn, men teir hugtóku meg ikki.

Hoyri eg í dag um fiskiskap eftir steinbíti, ella síggi eg steinbít í onkrari forkunnugari matarskrá, hugsi eg altíð um steinbítin hjá Hans Andriasi. Hann er meiri veruligur fyri mær enn allir aðrir. Men skrubban stendur eisini í minninum, kanska tí eingin legði nakað í hana: “Dreingirnir fóru nú aftur til árar; teir løgdu ikki so nógv í skrubbuna; men hon nørdi um talið, hildu teir, og onkur skal vera til tað”.

Tá pápi mín setti bókina aftur á hillina, fekk eg hug at hoyra fleiri av søgunum í bláu bókunum. Eg minnist meg ikki at hava havt so glúpskan áhuga fyri nøkrum bókum síðani. Hans Andrias Djurhuus kveikti ivaleyst meir enn nakar annar mín áhuga fyri góðum søgum.



Aftur